Bài giảng Hệ điều hành - Nguyễn Thị Ngọc Vinh - Chương 1: Giới thiệu chung

1. Các thành phần của hệ thống máy tính

2. Khái niệm hệ điều hành

3. Các dịch vụ do HDH cung cấp

4. Giao diện lập trình của HDH

5. Quá trình phát triển và một số khái niệm quan trọng

6. Cấu trúc HDH

7. Một số HDH cụ thể

pdf24 trang | Chuyên mục: Hệ Điều Hành | Chia sẻ: dkS00TYs | Ngày: 21/10/2014 | Lượt xem: 1247 | Lượt tải: 3download
Tóm tắt nội dung Bài giảng Hệ điều hành - Nguyễn Thị Ngọc Vinh - Chương 1: Giới thiệu chung, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút "TẢI VỀ" ở trên
iên soạn: I/ 2009 - 2010
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 2
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Silberschatz A., Galvin G., Operating systems 
concepts, 8th ed, John Willey&Sons, 2008
2. Hà Quang Thụy. Nguyên lý các hệ điều hành. Nxb 
KHKT 2009
3. Nguyễn Thanh Tùng. Giáo trình hệ điều hành. 
ĐHBK HN 1999
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 3
NỘI DUNG CHÍNH
1. Chƣơng 1: Giới thiệu chung
2. Chƣơng 2: Hệ thống file
3. Chƣơng 3: Quản lý bộ nhớ
4. Chƣơng 4: Quản lý tiến trình
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 4
CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 5
NỘI DUNG
1. Các thành phần của hệ thống máy tính
2. Khái niệm hệ điều hành
3. Các dịch vụ do HDH cung cấp
4. Giao diện lập trình của HDH
5. Quá trình phát triển và một số khái niệm quan trọng
6. Cấu trúc HDH
7. Một số HDH cụ thể
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 6
I. CÁC THÀNH PHẦN CỦA HỆ THỐNG MÁY TÍNH
 Phần cứng:cung cấp các tài 
nguyên cần thiết
 Phần mềm: các chƣơng trình 
cụ thể
 HDH: phần mềm đóng vai 
trò trung gian, làm cho việc 
sử dụng hệ thống máy tính 
đƣợc tiện lợi và hiệu quả
Chương trình ứng dụng, chương trình hệ thống và tiện ích
Hệ điều hành
Phần cứng
Người sử dụng
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 7
II. KHÁI NIỆM HỆ ĐIỀU HÀNH
 Đƣợc định nghĩa thông qua mục đích, vai trò, và chức năng 
trong hệ thống máy tính
 Hệ thống phần mềm đóng vai trò trung gian, thực hiện 2 
chức năng cơ bản:
 Quản lý tài nguyên
 Quản lý việc thực hiện các chƣơng trình 
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 8
II. KHÁI NIỆM HỆ ĐIỀU HÀNH
1. Quản lý tài nguyên
 Đảm bảo cho tài nguyên hệ thống đƣợc sử dụng một cách 
có ích và hiệu quả
 Các tài nguyên: bộ xử lý (CPU), bộ nhớ chính, bộ nhớ ngoài 
(các đĩa), các thiết bị vào ra
 Phân phối tài nguyên cho các ứng dụng hiệu quả:
 Yêu cầu tài nguyên đƣợc HDH thu nhận và đáp ứng bằng cách cấp 
cho chƣơng trình các tài nguyên tƣơng ứng
 HDH cần lƣu trữ tình trạng tài nguyên
 Đảm bảo không xâm phạm tài nguyên cấp cho chƣơng trình 
khác
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 9
II. KHÁI NIỆM HỆ ĐIỀU HÀNH
2. Quản lý việc thực hiện các chương trình
 1 chƣơng trình đang trong quá trình chạy gọi là tiến trình 
(process)
 Hệ điều hành giúp việc chạy chƣơng trình dễ dàng hơn
 Tạo ra các máy ảo: là máy logic với các tài nguyên ảo
 Tài nguyên ảo: mô phỏng tài nguyên thực đƣợc thực hiện bằng 
phần mềm
 Cung cấp các dịch vụ cở bản nhƣ tài nguyên thực
 Dễ sử dụng hơn
 Số lƣợng tài nguyên ảo có thể lớn hơn số lƣợng tài nguyên thực
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 10
III. CÁC DỊCH VỤ DO HDH CUNG CẤP
 Tải và chạy chƣơng trình:
 Để thực hiện, chƣơng trình đƣợc tải từ đĩa vào bộ nhớ, sau đó 
đƣợc trao quyền thực hiện các lệnh
 Khi thực hiện xong, cần giải phóng bộ nhớ và các tài nguyên
 => HDH sẽ thực hiện công việc này
 HDH tự tải mình vào bộ nhớ
 Giao diện với ngƣời dùng: 
 Dƣới dạng dòng lệnh
 Giao diện đồ họa
 Thực hiện các thao tác vào/ ra dữ liệu
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 11
III. CÁC DỊCH VỤ DO HDH CUNG CẤP
 Làm việc với hệ thống file
 Phát hiện và xử lý lỗi
 Phát hiện và xử lý kịp thời các lỗi xuất hiện trong phần cứng cũng 
nhƣ phần mềm
 => Đảm bảo cho hệ thống hoạt động ổn định, an toàn
 Truyền thông:
 Cung cấp dịch vụ cho phép thiết lập liên lạc và truyền thông tin
 Cấp phát tài nguyên
 Dịch vụ an ninh và bảo mật
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 12
IV. GIAO DIỆN LẬP TRÌNH CỦA HDH
 Để các chƣơng trình có thể sử dụng đƣợc những dịch vụ 
HDH cung cấp giao diện lập trình
 Gồm các lời gọi hệ thống (system call)
 Lời gọi hệ thống: các lệnh đặc biệt mà CTUD gọi khi cần 
yêu cầu HDH thực hiện một việc gì đó
 Lời gọi hệ thống đƣợc thực hiện qua những thƣ viện hàm 
gọi là thƣ viện hệ thống
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 13
V. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
 Các hệ thống đơn giản: chƣa có HDH
 Xử lý theo mẻ:
 Chƣơng trình đƣợc phân thành các mẻ: gồm những chƣơng trình 
có yêu cầu giống nhau
 Toàn bộ mẻ đƣợc nạp vào băng từ và đƣợc tải vào máy để thực 
hiện lần lƣợt
 Chương trình giám sát (monitor): tự động nạp 
chƣơng trình tiếp theo vào máy và cho phép nó 
chạy
 => Giảm đáng kể thời gian chuyển đổi giữa hai 
chƣơng trình trong cùng một mẻ
 Trình giám sát là dạng đơn giản nhất của HDH
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 14
V. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
 Đa chƣơng trình: 
 Hệ thống chứa đồng thời nhiều chƣơng trình trong bộ nhớ
 Khi một chƣơng trình phải dừng lại để thực hiện vào ra, HDH sẽ 
chuyển CPU sang thực hiện một chƣơng trình khác
 => Giảm thời gian chạy không tải của CPU
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 15
V. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
 Đa chƣơng trình: 
 Thời gian chờ đợi của CPU trong chế độ đa chƣơng trình giảm 
đáng kể so với trong trƣờng hợp đơn chƣơng trình
 HDH phức tạp hơn rất nhiều so với HDH đơn chƣơng trình
 Đòi hỏi hỗ trợ từ phần cứng, đặc biệt khả năng vào/ra bằng ngắt 
và DMA
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 16
V. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN 
 Chia sẻ thời gian:
 Chia sẻ thời gian có thể coi nhƣ đa chƣơng trình cải tiến
 CPU lần lƣợt thực hiện các công việc khác nhau trong những 
khoảng thời gian ngắn gọi là lƣợng tử thời gian
 Chuyển đổi giữa các công việc diễn ra với tần số cao và tốc độ 
CPU lớn
 => Tất cả ngƣời dùng đều có cảm giác máy tính chỉ thực hiện 
chƣơng trình của mình
 => CPU đƣợc chia sẻ giữa những ngƣời dùng khác nhau tƣơng 
tác trực tiếp với hệ thống
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 17
VI. CẤU TRÚC HDH 
1. CÁC THÀNH PHẦN
 Quản lý tiến trình:
 Tạo và xoá tiến trình
 Tạm treo và khôi phục các tiến trình bị treo
 Đồng bộ hoá các tiến trình (lập lịch cho các tiến trình .v.v.)
 Giải quyết các bế tắc, ví dụ nhƣ khi có xung đột về tài nguyên
 Tạo cơ chế liên lạc giữa các tiến trình
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 18
VI. CẤU TRÚC HDH 
1. CÁC THÀNH PHẦN
 Quản lý bộ nhớ:
 Quản lý việc phân phối bộ nhớ giữa các tiến trình
 Tạo ra bộ nhớ ảo và ánh xạ địa chỉ bộ nhớ ảo vào bộ nhớ thực
 Cung cấp và giải phóng bộ nhớ theo yêu cầu của các tiến trình
 Quản lý không gian nhớ đã đƣợc cấp và không gian còn trống
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 19
VI. CẤU TRÚC HDH 
1. CÁC THÀNH PHẦN
 Quản lý vào ra:
 Đơn giản hoá và tăng hiệu quả quá trình trao đổi thông tin giữa 
các tiến trình với thiết bị vào ra
 Quản lý tệp và thƣ mục:
 Tạo, xóa tệp và thƣ mục
 Đọc ghi tệp
 Ánh xạ tệp và thƣ mục sang bộ nhớ ngoài
 Hỗ trợ mạng và xử lý phân tán
 Giao diện với ngƣời dùng
 Các chƣơng trình tiện ích và ứng dụng 
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 20
VI. CẤU TRÚC HDH 
2. NHÂN CỦA HDH
 Nhân (kernel) là phần cốt lõi, thực hiện các chức năng cơ 
bản nhất, quan trọng nhất của HDH và thường xuyên được 
giữ trong bộ nhớ
 HDH gồm nhiều thành phần, chỉ tải những thành phần 
quan trọng không thể thiếu đƣợc vào bộ nhớ gọi là nhân
 Kích thƣớc nhân to: chứa nhiều thành phần, không mất 
nhiều thời gian khi cần nhƣng tốn nhiều bộ nhớ
 Nhân chạy trong chế độ đặc quyền – chế độ nhân
 Các chƣơng trình bình thƣờng chạy trong chế độ ngƣời 
dùng
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 21
VI. CẤU TRÚC HDH 
3. MỘT SỐ CẤU TRÚC HDH
 Cấu trúc nguyên khối
 Toàn bộ chƣơng trình và dữ liệu của HDH có chung 1 không gian 
nhớ 
 HDH trở thành một tập hợp các thủ tục hay các chƣơng trình con
 Ƣu điểm: nhanh
 Nhƣợc điểm: không an toàn, không mềm dẻo 
 Linux 
trình ứng dụng trình ứng 
dụng
Hệ điều hành
Chế độ người 
dùng
Chế độ đặc 
quyền
Hình :Cấu trúc nguyên khối
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 22
VI. CẤU TRÚC HDH 
3. MỘT SỐ CẤU TRÚC HDH
 Cấu trúc vi nhân
 Nhân chỉ chứa các chức năng quan trọng nhất
 Các chức năng còn lại đƣợc đặt vào các modul riêng: chạy trong 
chế độ đặc quyền hoặc ngƣời dùng
 Ƣu điểm: mềm dẻo, an toàn
 Nhƣợc điểm: tốc độ chậm hơn so với cấu trúc nguyên khối 
Vi nhân
trình ứng dụng quản lý tệp quản lý mạng
Hình 1.5 Cấu trúc vi nhân
trình ứng dụng
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 23
VI. CẤU TRÚC HDH 
3. MỘT SỐ KIỂU CẤU TRÚC HDH
 Cấu trúc phân lớp
 Các thành phần đƣợc chia thành các lớp nằm chồng lên nhau
 Mỗi lớp chỉ có thể liên lạc với lớp nằm kề bên trên và kề bên dƣới
 Mỗi lớp chỉ có thể sử dụng dịch vụ do lớp nằm ngay bên dƣới 
cung cấp
 Ƣu điểm: dễ xây dựng, dễ sửa lỗi
 Nhƣợc điểm: tốc độ chậm hơn cấu trúc nguyên khối
www.ptit.edu.vn
GIẢNG VIÊN: THS NGUYỄN THỊ NGỌC VINH
BỘ MÔN: KHOA HỌC MÁY TÍNH – KHOA CNTT1
Trang 24
VII. MỘT SỐ HDH CỤ THỂ
 UNIX
 MINIX
 LINUX
 MS-DOS
 Windows NT

File đính kèm:

  • pdfBài giảng Hệ điều hành - Nguyễn Thị Ngọc Vinh - Chương 1 Giới thiệu chung.PDF